Wstępniak>>w tym samym miejscu<<[1]

 „Kulturowe techniki pisma od tysiącleci kształtowały ludzką kulturę. Zawsze były pochodną panujących w danym okresie warunków społecznych i technicznych[2]”. Od początku XXI wieku te warunki szybko się zmieniają. Weszliśmy w erę kultury cyfrowej. Nie wszystkim się to spodobało, a „krytycy elektronicznej postaci pisma także bywają zdecydowani w swoich poglądach”[3]. Niektórzy uznali, że to (po raz kolejny) koniec epoki pisma i druku. Nadeszły czasy postpiśmienne, czasy „płytkiego umysłu”. A może jednak czasy „nowego człowieka” uwolnionego od ograniczeń medium pisma?

 Można „poznać człowieka żyjącego w piśmie po skrępowaniu świadomością własnego Bycia”[4], a nasza kultura i  narzekania na jej upadek „wszystko to są sztuczności i aberracje myślowe zbudowane na technologii pisma”[5]. Tak, było, ale teraz znaleźliśmy się podobno w epoce, w której ważniejsze są wielozmysłowe doznania, wizualność i dźwięk: „Nie notuję – nagrywam. Nie opisuję – fotografuję. I tak dalej, listę można ciągnąć stronami”[6].

Czy jednak na pewno to koniec pisma i praktyk piśmiennych? „Zaznaczam światła, przekształcam zdania. Captcha, zmienia się background. Captcha, czy jestem człowiekiem nadal?”[7].

 „Pojawienie się technologii cyfrowej okazało się jedną z najbardziej traumatycznych remediacji w historii zachodniej cywilizacji pisma. Jednym z powodów takiego stanu rzeczy jest fakt, że ta technologia zmienia >>styl<< pisania i czytania”[8]. Zmiana to nie koniec. Poskrobmy trochę łuszczącą się farbę cyfrowej wizualności, wszystkich rolek, shortów, fotek, emotek i tiktoków, a odkryjemy, że nie uciekliśmy przed piśmiennością (i drukiem), choć jest ona inna. Raczej tak głęboko się w niej zanurzyliśmy i miejscami bywa tak inna, że stała się przezroczysta. W końcu „każda przestrzeń pisma jest konkretnym polem wizualnym i materialnym, którego własności określa dana technologia pisma i zastosowanie nadane jej poprzez kulturę ustanawianą przez czytelników i twórców. Przestrzeń pisma jest generowana w wyniku interakcji między właściwościami materiału a wyborami i praktykami w kulturze”[9].

Tak było też na warsztatach o cyfrowych praktykach piśmiennych, na których wykluł się pomysł na „Tamże.”. Tak jest również w tekstach opublikowanych w poświęconym cyfrowej piśmienności numerze, które stanowią nie tylko przegląd spektrum zainteresowań redakcji i autorX, ale również wachlarz, a może sieć praktyk i form cyfrowej piśmienności. Towarzyszy im „typowe dla antropologów kultury zdziwienie światem i niedowierzanie prostym schematom przyczynowo-skutkowym”[10], które „przejawia się tu nie tylko w podejmowanej tematyce, ale też w sposobie prowadzenia wywodu i doborze form wypowiedzi”[11].

P.S.

Numer „Tamże.” poświęcony cyfrowemu pisaniu już we wstępie powinien pokazać jakąś zdigitalizowaną, a zarazem obecną od dawna w sferze pisma praktykę. Niech podstawą tego krótkiego tekstu będzie więc Uncreative Writing, termin zaproponowany przez amerykańskiego krytyka i cyfrowego poetę Kennetha Goldsmitha w czasach, kiedy nikt nie myśłał o TikToku ani o powszechnym korzystaniu z dużych modeli językowych. Uncreative Writing to nie (tylko) pisanie, ale również zaznaczanie, przekształcanie, słuchanie, rozmawianie, i właśnie wycinanie, kopiowanie, PRZEKLeJANIE i ZARZĄDZANIE tekstem w cyfrowym świecie.

O tym jak ważne jest cyfrowe pisanie, i jak fajne jest, to co robi redakcja Tamże. i osoby autorskie opowiedziały przeklejone tu cytaty z badaczy cyfrowej piśmienności (choć nie tylko), nie zawsze przytoczone zgodnie z ich intencjami.

opiekun projektu i autor: Jerzy Stachowicz