Omegaverse i (nie)binarność płciowa.

Omegaverse, albo Alpha/Beta/Omega (skracane często jako a/b/o), to podgatunek erotyki fantastycznej wywodzący się z literatury fanowskiej (fanfików). Przedstawia on alternatywne uniwersum, w którym ludzie są dzieleni na alfy, bety i omegi, kategorie inspirowane popularnonaukowymi wyobrażeniami o biologiczno-społecznych uwarunkowaniach wilków. Kategorie te nazywane są płciami wtórnymi i funkcjonują obok znanych nam, tzw. płci pierwotnych (kobieta, mężczyzna oraz spektrum niebinarności). Płci pierwotne i wtórne nie są od siebie zależne, więc możliwych jest wiele kombinacji tożsamościowych (męskie bety, kobiece alfy, itp.), chociaż najczęściej przedstawiane są związki męskich alf i męskich omeg.

W ostatnich latach gatunek ten przenika coraz częściej do mainstreamu. W 2020 roku z rozgłosem spotkał się pozew dotyczący plagiatu między autorkami oryginalnych powieści omegaverse’owych, Allison Cain i Zoey Ellis[1]. W 2025 roku na chińskich platformach streamingowych pojawił się serial A/B/O Desire, oparty na webnowelce o tym samym tytule[2].

Popularyzacja omegaverse’u w mainstreamie skłania do głębszych rozważań na temat przekazów zawartych w tym, dla wielu nowym i nieznanym, gatunku. Czy jest on szczytem lewackiej degeneracji, czy może jednak patriarchalną propagandą sprzedawaną pod przykrywką furrasowej pornografii? Omegaverse zdaje się proponować alternatywne spojrzenie na płeć i seksualność, ale czy rzeczywiście zaburza binarność płciową?

Krótka lekcja historii fandomowej

Dla osób głęboko zaangażowanych w anglojęzyczną część nerdowskich przestrzeni internetowych, omegaverse nie wymaga wprowadzenia. Jednak dla pełnego zrozumienia zjawiska, należy nakreślić podstawową historię gatunku. Za pierwszy tekst omegaverse’owy uchodzi fanfik pt. I ain’t no lady, but you’d be the tramp opublikowany na platformie społecznościowej LiveJournal w 2010 roku przez tehdirtiestsock w ramach wymiany fanfikowej w fandomie skupionym na aktorach
grających w serialu Supernatural[3]. Fanfic ten został napisany na prośbę anonimowej osoby internauckiej:

Choć ta wymiana jest uznawana za początek omegaverse’u, pewne składowe gatunku były powszechnie stosowane w twórczości znacznie starszych społeczności fanowskich, choć nie pod tymi samymi nazwami. W latach sześćdziesiątych na ekrany wszedł odcinek serialu Star Trek pt. Amok, w którym jeden z głównych bohaterów, Spock, przechodzi pon farr[4]. Jest to destabilizacja hormonalna, która objawia się silnym popędem seksualnym i, dla tej bardzo represjonowanej emocjonalnie rasy kosmitów, może być wręcz śmiertelna, jeśli nie jest w jakiś sposób zaspokojona. Koncepcja ta zyskała szerokie uznanie wśród fanek serialu, piszących fanfiki romantyczne (tzw. slash, nazwa pochodząca z angielskiego słowa na interpunkcję w pisowni stosowanej w fandomach dla oznaczania par homoseksualnych np. Harry/Draco) między Kirkiem i Spockiem. Ziny slashowe Star Trekapublikowane w Stanach Zjednoczonych od lat siedemdziesiątych do dzisiejszego dnia są uznawane powszechnie za korzenie współczesnej twórczości fanowskiej[5]. Niezaprzeczalnie, fandom Star Treka był swego czasu największy i najgłośniejszy wśród fandomów fantastyki.

Jednak wraz z erą Internetu, a konkretniej z początkiem mediów społecznościowych, powstał większy i głośniejszy fandom. SuperWhoLock to nazwa określająca społeczność fanowską skupioną wokół trzech wyjątkowo popularnych seriali emitowanych na przełomie pierwszej i drugiej dekady dwudziestego wieku – Supernatural, Doctor Who oraz Sherlock[6]. To właśnie w pierwszym z nich, Supernatural, powstał wymieniony wyżej fanfik. Fandomy te funkcjonowały głównie na platformie społecznościowej Tumblr, chociaż fanfiki były publikowane również na forach takich jak Fanfiction.net oraz Archive Of Our Own. Fenomen popularności internetowej tego megafandomu pozwolił na szybkie rozprzestrzenianie się informacji, powstawanie międzyfandomowych trendów oraz zapożyczanie elementów twórczości typowych dla jednych fandomów przez szersze społeczności. Omegaverse, już pod swoją obecną nazwą, zyskał więc uznanie w wielu innych fandomach.

Z kolei sama fascynację wilczymi cechami w kontekście romansu można powiązać bezpośrednio z trendami wczesnego Internetu. Oczywiście w romantasy (gatunku łączącym romans i fantastykę) związki romantyczne i seksualne z nadprzyrodzonymi istotami funkcjonowały dużo wcześniej. Natomiast wraz z popularyzacją serii takich jak Zmierzch i Teen Wolf, wilkołaki stały się chwilowo, obok wampirów najbardziej pożądanymi potworami w fikcji. Samo nazewnictwo „alfa” i „beta” zostało rozpowszechnione przez obaloną, popularnonaukową teorię o zachowaniach wilków[7].

Biorąc pod uwagę wszystkie te elementy składowe, można posunąć się do stwierdzenia, że stworzenie omegaverseu było nie do uniknięcia.

Krótka lekcja wilczej anatomii

Podążając za wnioskami wyżej wymienionej teorii, alfy mają być dominującymi liderami stada. W omegaversie alfy konstytuują klasę uprzywilejowaną, obejmują pozycje władzy w korporacjach czy instytucjach państwowych. Cechują się porywczością, zaborczością czy też terytorialnością oraz skłonnością do agresji. Są również zwykle opisywane jako większe i bardziej umięśnione od bet i omeg. Wszystkie alfy, niezależnie od płci pierwotnej, są zdolne do penetracji oraz zapłodnienia, chociaż specyfika ich anatomii podlega indywidualnej interpretacji osoby autorskiej. Alfy posiadają cykl reprodukcyjny wilków, a podczas rui często nie są w stanie ograniczyć swoich popędów seksualnych oraz produkcji feromonów. Podczas orgazmu, prącie alfy nabrzmiewa przy nasadzie, co ma naśladować zjawisko powszechne w reprodukcji wilków – knotting (angielskie określenie na bulbus glandi).

Bety to normiki omegaverseu. W zakresie pozycji społecznej, temperamentu oraz fizjologii są w pełni przeciętne. Stoją na środkowym szczeblu hierarchii społecznej, często w roli prawej ręki alfy. Od alf i omeg odróżnia ich zwykle całkowity brak animalistycznych cech typowych dla tego świata. Bety są często nieczułe na feromony wydzielane przez alfy i omegi, a czasem nawet niezdolne do prokreacji z alfami i omegami, ze względu na niepodleganie cyklom rui[8]. Z tego powodu w tekstach omegaversowych bety nie bywają postaciami pierwszoplanowymi, zwykle wypełniając tło jako największa i najnudnejsza erotycznie część populacji.

Omegi są natomiast całkowitym przeciwieństwem alf. Charakteryzuje je przede wszystkim uległość najlepiej porównywana do anachronicznego wyobrażenia o „50s housewife”. W zależności od wizji osoby autorskiej, może to być wrodzona dyspozycja uwarunkowana instynktami czy feromonami albo efekt instytucjonalnej dyskryminacji sprawowanej przez alfy i podtrzymywanej przez bety. Często posiadają większą wrażliwość emocjonalną oraz silny instynkt opiekuńczy. Każda omega, niezależnie od płci, jest zdolna do zajścia w ciążę trakcie stosunku seksualnego z alfą, odbytego podczas rui.

Poza wtórnymi płciami, omegaverse cechuje się szeregiem powiązanych ze sobą wątków fabularnych, które nie występują w innych gatunkach erotyki fantastycznej. Służą one głównie uwypukleniu fantastycznej fizjonomii alf i omeg oraz budowaniu seksualnych i romantycznych napięć między bohaterami. Z uwagi na fakt, iż omegaverse przedstawia głównie relacje między alfami i omegami, wątki te nie dotyczą bet. Omegaverse funkcjonuje jako folksonomia internetowa, więc wszystkie aspekty gatunku mogą być reinterpretowane na potrzeby wizji twórczej osoby autorskiej. Z tego powodu istnieją drobne różnice w reprezentacji elementów gatunkowych. Jest to najwyraźniej widoczne w ilości rozbieżnych wyobrażeń cech płciowych charakterystycznych dla alf i omeg.

Mimo to, można wymienić fundamentalne elementy świata przedstawionego w omegaversie. Są nimi m.in. feromony, które mogą wpływać na podniecenie osoby partnerskiej lub wyrażać stan emocjonalny; scent marking (oznaczenie zapachem), czyli pozostawienie swoich feromonów na

ciele lub ubraniach partnera w celu publicznego wyrażenia intymnej relacji; mpreg (skrót z ang. male pregnancy, czyli męskiej ciąży), która tradycyjnie dotyczy męskich omeg i wpisuje się w ogólny fetysz ciąży powszechny wśród fanów fantastycznej/antropomorficznej erotyki; bitching (zamienianie w sukę), czyli naturalna przemiana fizjologiczna alfy lub bety w omegę pod wpływem stosunku seksualnego z alfą; claiming bites (ugryzienia przywłaszczające), zwykle nadawane omegom przez alfy i wiążące parę w monogamicznym związku za pomocą rzadko wyjaśnionych procesów biologicznych; cykle rui, podczas których zwiększa się płodność (w niektórych interpretacjach jest to jedyny okres płodności alf i omeg) i produkcja feromonów, a popędy seksualne wychodzą spod kontroli. Co ciekawe, chociaż omegi zwykle podlegają stałemu cyklowi, alfy częściej są wyobrażane ze sporadycznymi rujami, wywoływanymi podnieceniem lub obecnością omegi w rui. W zależności od preferencji osoby autorskiej, anatomia reprodukcyjna alf i omeg może być wrodzona, lub może pojawić się w wyniku nadprzyrodzonej transformacji w dzień symbolizujący dojrzałość seksualną.

Ruja jest obezwładniająca dla alf i omeg, przez co na okres kilku dni/tygodni są wyłączone z życia społecznego. Niektóre fanfiki gatunkowe wprowadzają tzw. supresanty rui jako leki hormonalne, dostępne w postaci pastylek lub zastrzyków, funkcjonujące jako antykoncepcja oraz wygłuszenie instynktów. Co ciekawe, zwykle jedynie omegi biorą takie supresanty, chociaż alfy także wchodzą w ruję. Wprowadzenie ich do gatunku prawdopodobnie służyło wydłużeniu fabuły, która początkowo zaczynała i kończyła się na seksie i ciąży. Zarówno alfy, jak i omegi doświadczają wzmożenia instynktów rodzicielskich w trakcie rui. Dla omeg, niezaspokojenie tych instynktów często bywa przedstawiane jako fizycznie bolesne, a nawet śmiertelne. Funkcjonuje także nieseksualny aspekt rui, tzw. nesting (gnieżdżenie), czyli szykowanie się omegi do zakładania rodziny poprzez upiększanie przestrzeni domowej albo budowania fortu z poduszek na łóżku, w którym ta rodzina powstanie. W każdym możliwym aspekcie fantastyczna fizjologia omegaverse’u prowadzi do nuklearnego modelu rodziny jako głównej motywacji życiowej.

Jak wilki myślą o płci?

Mimo ostrych słów w powyższym akapicie, omegaverse ma wyraźny potencjał na intersekcjonalną feministyczną analizę. Coraz bardziej popularne stają się posty krytyczne, rozpatrujące pytania w stylu „jak ceny leków na ruję wpływają na jakość życia omeg niższych klas?”, „czy byłaby różnica w edukacji seksualnej alf, bet i omeg?”, „jakie byłyby nauczania różnych religii abrahamskich w związku z rytualnym postem w trakcie rui?”, „jaka byłaby reakcja na związek alfy z alfą albo omegi z omegą?”[9]

W pewnym sensie, omegaverse zaburza znany nam binarny obraz płci. Mężczyźni mogą rodzić dzieci, a co za tym idzie, instynkt rodzicielski oraz planowanie rodziny są wśród nich w pełni znormalizowane. Nie jest to oddzielne od ich męskości, a raczej staje się jej kolejnym aspektem. Jest to radykalne rozłączenie konstruktów biologicznej i kulturowej płci w naszym współczesnym rozumieniu. Osoby fanowskie lubią podkreślać transgresyjność samego istnienia kobiecych alf i męskich omeg. Jest to niefortunnie słaba pozycja, co rozwinę w dalszej części eseju.

Społeczności fanowskie cechują się ogromną różnorodnością demograficzną, przez co mogą być wyjątkowo inkluzywne. Korzenie omegaverseu, czyli fandomy Star Treka i Supernatural, były konstytuowane przede wszystkim przez kobiety oraz osoby queerowe, co jest odzwierciedlone w dzisiejszych osobach czytelniczych gatunku. Ponadto, konwencja ta została utworzona na potrzeby opisywania homoseksualnych związków, które wciąż stanowią znaczną większość przedstawianych par. Czynniki te tworzą inkluzywną oraz progresywną przestrzeń dla eksploracji tożsamości płciowych lub seksualnych. Fikcja pozwala na łamanie konwencji w sposób bezpieczny i zdepersonalizowany. Czytanie o świecie, w którym mężczyźni zachodzą w ciążę może otworzyć czytelnicze horyzonty do ciężarnych mężczyzn w prawdziwym życiu, albo szerzej, kwestionowania patriarchalnych schematów płciowych. Jeśli mężczyzna doświadcza seksizmu, uprzedmiotowienia czy komplikacji w ciąży, może być to mniej personalnie uderzające dla czytelniczek i pisarek tworzących gatunek. Pozwala to na sublimację negatywnych emocji związanych z życiem w stanie opresji, potencjalne tworzenie uczucia katharsis. Jednocześnie, odwrócenie tradycyjnych cisheteroseksistowskich ról może przedstawić alternatywne perspektywę na nasze realia.

Jest w omegaversie niezaprzeczalny camp, zwłaszcza kiedy weźmie się pod uwagę funkcję bet jako klasy ludzi wykluczonych z głównych wątków fabularnych, zarówno pod względem życia miłosnego oraz z posiadania funkcji rozrodczych (brak cyklu rui oraz środkowa pozycja w hierarchii społeczno-biologicznej). Bety, pełniąc rolę everymanów, obnażają karykaturalność binarnego modelu płci oraz heteroseksualności sprowadzonych do swoich logicznych konkluzji. Ukazanie znanych nam ról społecznych w formie doprowadzonej do całkowitego absurdu, jakim jest omegaverse brany na poważnie, może odsłonić ich arbitralność. Wyobrażając sobie świat omegaverseu z perspektywy bety, camp ten sięga szczytu. Dlaczego omegi są biologicznie uwarunkowane do ulegania alfom, a nie na odwrót? Dlaczego alfy nie są w stanie powstrzymać swoich pragnień wyczuwając feromony omegi w rui, podczas gdy bety nawet niczego nie zauważają? Dlaczego normatywny, czy też romantyzowany, model związku jest między alfą i omegą, wykluczając bety? Takie pytania można zadawać w nieskończoność (co bardzo polecam jako temat głębokich rozmów na nocowaniach o 2 w nocy), chociaż większość tekstów omegaverse’owych niestety na nie nie odpowiada. Camp nie jest zawsze intencjonalny ani zproblematyzowany, więc nie funkcjonuje najlepiej jako narzędzie krytycznej analizy. Chęć wykazania transgresyjności modelu płciowego w omegaversie zderza się z tymi samymi problemami co podobne starania skierowane na drag. Odwrócenie lub karykatura zawsze potwierdza normatywny porządek, od którego usiłuje się odbić[10].

Pozytywne aspekty alternatywnego spojrzenia na płeć i seksualność w omegaversie mają niestety swoje negatywne strony. Problematyzowanie kategorii alfy i omegi jako nadprzyrodzonych elementów fantastyki ignoruje istnienie osób transpłciowych i interpłciowych w prawdziwym świecie. Bycie mężczyzną z waginą albo kobietą z penisem jest całkowicie znormalizowane, ale przez dewaluację płci pierwotnej, przestają być to queerowe tożsamości. Męskie omegi mają prącia, wytwarzają naturalnie testosteron w ilościach typowych dla cis mężczyzn, w każdym znaczeniu tego słowa, są cispłciowi. Poza czasem, w którym trzeba robić dzieci, bo wtedy naturalnie otwiera się kanał rodny i nie ma problemu. Nie ma transfobii, homofobii, utraty praw do małżeństwa lub rodzicielstwa, nic z tych rzeczy. W wielu fanfikach, omegi są nazywane matkami swoich dzieci, niezależnie od płci pierwotnej. Pomijane są więc wszelkie trudności, z którymi zmagają się prawdziwi mężczyźni w ciąży[11]. Kobiece alfy są rzadziej rozpatrywane w fikcji gatunkowej, ale często są przedstawiane z anatomią typową dla cispłciowych kobiet, z dodatkiem prącia i jąder wewnątrz ciała (co nie jest anatomicznie możliwe dla zachowania płodności). Biologiczno-kulturowe zależności alf i omeg pozostają więc niezrekonstruowane. Jonah Bear w swoim wideoeseju pt. Omegaverse and Gender Politics pointuje ten sentyment wyjątkowo trafnie: omegaverse chce odqueerować queerowe ciała.

Praktyki seksualne są w omegaversie całkowicie skierowane na prokreację. Normatywna reprezentacja życia seksualnego jest ograniczona par alf i omeg w trakcie rui, a nieliczne reprezentacje związków par niezdolnych do reprodukcji zwykle zawierają wątki społecznej stygmatyzacji z właśnie tego względu. Niezależnie od tego czy obydwie postaci mają te same płci pierwotne (kobieta/mężczyzna), płci wtórne determinują normatywność biologiczno-społeczną i co za tym idzie, heteroseksualność. Bitchingmożna uznać za ewolucyjną odpowiedź na pytanie często zadawane homoseksualnym parom: „który/a z was jest kobietą/mężczyzną w związku?”. Judith Butler w Uwikłanych w płeć pisze o wytwarzaniu tożsamości kobiet jako przeciwności mężczyzn. W przypadku braku omegi, która spełniałaby potrzeby seksualne alfy, słabsza alfa lub nawet beta przyjmuje tą rolę. Czy taki świat przedstawiony w ogóle pozwala na rozumienie orientacji seksualnej jako konstruktu społecznego? W omegaversie zdaje się nie istnieć orientacja seksualna, a w skrajnych przypadkach wystarczy zwyczajnie wywąchać feromony swojej przeznaczonej bratniej duszy. Można się zastanowić, co świadczy o osobach queerowych wybór eskapizmu w fikcyjny świat, który tak perfekcyjnie odwzorowuje realne opresyjne systemy cisheteronormatywizmu?

Odpowiedź na te pytania wymagałaby prawdopodobnie również butlerowskiego spojrzenia na fetysze seksualne, ponieważ w tym aspekcie omegaverse jest jedynie wyjątkowo charakterystyczną wersją szerszego zjawiska odtwarzania opresyjnych hierarchii społecznych dla przyjemności. Aby adekwatnie rozpatrzeć temat, powinno się prawdopodobnie wyjaśnić omegaverse samego Judith Butler.

Omegaverse jest zarówno odwróceniem, jak i afirmacją normatywnych wzorców płci i orientacji seksualnej. Archetypy alfy i omegi stają się wielu tekstach odpowiednikami mężczyzny i kobiety. W wyniku tworzy się nowa binarność płciowa (w zasadzie triata, jeśli nie pomija się bet) i normatywność seksualna.

Nie ma to ani wychwalać, ani negować gatunku samego w sobie. W końcu drag opiera się na podobnej zależności. Wyobrażenie sobie realiów oderwanych od naszego paradygmatu płci i seksualności jest praktycznie niemożliwe. Wszystkie próby załamania cisheteronormatywności są tworzone w relacji do niej, przez co niefortunnie utwierdzają jej istnienie. Tworzenie świata literackiego pełnego męskich ciąży nie jest może rewolucyjne, ale potrafi być dobrą rozrywką.

osoba autorska: Sam Nosalik

Komentarz od redakcji:

Dla osób niezaznajomionych z Omegaversem, polecamy poniższy quiz: 

https://www.quotev.com/quiz/15192538/Accurate-Omegaverse-Quiz-100-Guarantee?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAc3J0YwZhcHBfaWQPNDM3NjI2MzE2OTczNzg4AAEecHE2UtYgdvuk64g0LEQdWHsTXYCMiSNLC5zJfuVtsPyPxdRjSU47BVijCAM_aem_Rl16cRCrM_9RvbW_PdCWSg